Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama
Brüt veya net ücreti girin; %20 gelir vergisi stopajı, %20 KDV, varsa KDV tevkifatı ve hesabınıza geçecek tutar anında hesaplansın.
| Girilen | Brüt ücret | Stopaj (%20) | Net ücret | KDV (%20) | Tahsil edilecek |
|---|---|---|---|---|---|
| ₺5.000,00 (brüt) | ₺5.000,00 | ₺1.000,00 | ₺4.000,00 | ₺1.000,00 | ₺5.000,00 |
| ₺10.000,00 (brüt) | ₺10.000,00 | ₺2.000,00 | ₺8.000,00 | ₺2.000,00 | ₺10.000,00 |
| ₺25.000,00 (brüt) | ₺25.000,00 | ₺5.000,00 | ₺20.000,00 | ₺5.000,00 | ₺25.000,00 |
| ₺8.000,00 (net) | ₺10.000,00 | ₺2.000,00 | ₺8.000,00 | ₺2.000,00 | ₺10.000,00 |
| ₺20.000,00 (net) | ₺25.000,00 | ₺5.000,00 | ₺20.000,00 | ₺5.000,00 | ₺25.000,00 |
| ₺50.000,00 (net) | ₺62.500,00 | ₺12.500,00 | ₺50.000,00 | ₺12.500,00 | ₺62.500,00 |
Serbest Meslek Makbuzu Nedir?
Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis, tercüman, yazılımcı, tasarımcı gibi bir işverene bağlı olmadan kendi nam ve hesabına çalışan serbest meslek erbabının, verdiği hizmet karşılığında düzenlediği resmî belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi her tahsilat için makbuz düzenlenmesini zorunlu tutar. Günümüzde makbuzların büyük kısmı elektronik ortamda e-SMM olarak düzenlenir. Makbuzun üzerinde brüt ücret, gelir vergisi stopajı, net ücret, KDV ve tahsil edilen toplam ayrı satırlar hâlinde gösterilir.
Makbuzdaki Satırlar ve Formüller
- Brüt ücret: Hizmetin vergiler düşülmeden önceki bedelidir.
- Gelir vergisi stopajı: Brüt ücret × %20 (GVK md.94/2-b). Alıcı işletme ya da kurum ise kesilir.
- Net ücret: Brüt ücret − stopaj = brüt × 0,80.
- KDV: Brüt ücret × %20. Stopaj KDV matrahını azaltmaz.
- Tahsil edilecek tutar: Net ücret + KDV − (varsa) tevkif edilen KDV.
Netten brüte gitmek için net tutar 0,80'e bölünür. Bu, müşteriyle "elime şu kadar geçsin" diye anlaşan serbest meslek erbabının en çok ihtiyaç duyduğu hesaptır. Bölme yerine %20 eklemek (net × 1,20) yanlış sonuç verir; 8.000 TL net için doğru brüt 10.000 TL iken bu hatalı yöntem 9.600 TL bulur.
Adım Adım Örnek
Bir yazılım danışmanı bir şirkete verdiği hizmet için eline 20.000 TL net geçmesini istiyor:
- Brüt ücret: 20.000 ÷ 0,80 = 25.000 TL.
- Stopaj: 25.000 × 0,20 = 5.000 TL (şirket keser ve vergi dairesine öder).
- KDV: 25.000 × 0,20 = 5.000 TL.
- Makbuz toplamı: 25.000 + 5.000 = 30.000 TL.
- Danışmanın hesabına geçen: 20.000 + 5.000 = 25.000 TL. Danışman 5.000 TL KDV'yi kendi KDV beyannamesinde beyan eder.
Aynı hizmet 9/10 tevkifatlı bir kamu kurumuna verilseydi 5.000 TL KDV'nin 4.500 TL'sini kurum beyan eder, danışmana yalnızca 500 TL KDV ödenirdi; hesaba geçen tutar 20.500 TL olurdu.
Stopaj Ne Zaman Uygulanmaz?
Stopaj yükümlülüğü, ödemeyi yapanın vergi sorumlusu olmasına bağlıdır. Şirketler, şahıs işletmeleri, kamu kurumları, dernek ve vakıfların iktisadi işletmeleri gibi kesinti yapmakla yükümlü olanlar stopaj keser. Bireysel bir müşteriye, örneğin bir avukatın özel bir kişiye verdiği hizmette ise stopaj yoktur; makbuzda brüt ücret ve KDV yer alır, tahsil edilen tutar brüt + KDV olur. Bu durumda serbest meslek erbabı kazancını yıllık beyannamesinde beyan ederken stopaj mahsubu yapamaz. Araçtaki "Yok" seçeneği bu durum içindir.
Dikkat Edilecekler
- Kesilen stopaj kaybolmaz: yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir.
- Bazı meslekler ve hizmetler için farklı oranlar (ör. telif kazançlarında farklı stopaj) uygulanabilir; araç genel oranı kullanır.
- KDV istisnası bulunan hizmetlerde (ör. bazı sağlık hizmetleri) KDV satırını dikkate almayın.
- Tevkifat oranı hizmetin türüne ve alıcının statüsüne bağlıdır; emin değilseniz müşterinizin muhasebe birimine danışın.
- Hesaplar kuruş düzeyinde yuvarlanır; e-SMM sistemindeki tutarlarla 1 kuruşluk fark olabilir.
Oranlar 7 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göredir ve bilgi amaçlıdır. Vergisel kararlarınız için mali müşavirinize danışın.
Serbest meslek makbuzunda stopaj oranı kaçtır?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesine göre serbest meslek ödemelerinde gelir vergisi stopajı brüt ücretin %20'sidir. Stopajı makbuzu alan işletme veya kurum keser ve muhtasar beyannameyle vergi dairesine öder.
Netten brüte nasıl hesaplanır?
Stopaj %20 olduğunda net ücret brütün %80'idir. Bu nedenle net tutar 0,80'e bölünür. Örneğin eline 8.000 TL geçmesini isteyen bir serbest meslek erbabı makbuzu 10.000 TL brüt olarak düzenlemelidir.
KDV brüt üzerinden mi hesaplanır?
Evet. KDV, stopaj düşülmeden önceki brüt ücret üzerinden %20 oranında hesaplanır. 10.000 TL brüt ücrette KDV 2.000 TL, makbuz toplamı 12.000 TL olur.
Nihai tüketiciye makbuz kesince stopaj olur mu?
Hayır. Stopaj yapmakla yükümlü olanlar işletmeler, kamu kurumları ve vergi sorumlusu sayılan kişilerdir. Bireysel müşteriye (nihai tüketiciye) düzenlenen makbuzda stopaj satırı boş kalır ve tutarın tamamı tahsil edilir.
Serbest meslek makbuzunda KDV tevkifatı ne zaman uygulanır?
Belirlenmiş alıcılara (kamu kurumları, büyük ölçekli şirketler vb.) verilen danışmanlık, mühendislik, denetim gibi hizmetlerde KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre tevkifat uygulanabilir. Örneğin 9/10 tevkifatta KDV'nin onda dokuzunu alıcı beyan eder.
Tahsil edilecek tutar nedir?
Makbuz toplamından stopaj ve (varsa) tevkif edilen KDV düşüldükten sonra serbest meslek erbabının hesabına yatan tutardır. Tevkifatsız işlemde net ücret + KDV'ye eşittir.
E-SMM zorunlu mu?
Gelir İdaresi düzenlemeleriyle serbest meslek erbabının büyük bölümü elektronik serbest meslek makbuzu (e-SMM) düzenlemek zorundadır. Hesaplama mantığı kâğıt makbuzla aynıdır.