Ortalama Maliyet Hesaplama
Farklı fiyatlardan yaptığınız hisse, altın veya döviz alımlarının ortalama maliyetini ve güncel fiyata göre kâr/zararınızı hesaplayın.
| İşlemler | Ortalama maliyet | Güncel fiyat | Kâr/zarar |
|---|---|---|---|
| Hisse: 100 adet × 50 + 100 adet × 40 | 45,00 | 48,00 | 600,00 (%6,67) |
| Hisse (komisyonlu): 200 × 25 + 300 × 20, 10 TL komisyon | 22,04 | 22,00 | -20,00 (%-0,18) |
| Gram altın: 10 g × 4.000 + 5 g × 4.600 | 4.200,00 | 5.000,00 | 12.000,00 (%19,05) |
| Dolar: 1.000 × 38 + 500 × 41 | 39,00 | 42,00 | 4.500,00 (%7,69) |
| Euro: 500 × 44 + 500 × 47, 300 satış × 48 | 45,50 | 48,00 | 1.750,00 (%5,49) |
Ortalama Maliyet Nedir?
Ortalama maliyet, aynı varlığı farklı zamanlarda ve farklı fiyatlardan aldığınızda elinizdeki her bir birimin size ortalama kaça mal olduğunu gösterir. Borsada hisse senedi, kuyumcuda ya da bankada altın, döviz bürosunda dolar ve euro alanların en çok merak ettiği soru "zararda mıyım, kârda mıyım?" sorusudur. Bu sorunun cevabı tek bir alış fiyatına değil, tüm alımların ağırlıklı ortalamasına bağlıdır. Başa baş noktanız, yani ne kâr ne zarar ettiğiniz fiyat, ortalama maliyetinizdir.
Formül
- Toplam maliyet = Σ (adet × birim fiyat) + Σ alım komisyonları
- Ortalama maliyet = Toplam maliyet ÷ toplam adet
- Kâr/zarar = (güncel fiyat × eldeki adet) − eldeki adetlerin maliyeti
- Kâr/zarar yüzdesi = kâr/zarar ÷ maliyet × 100
Basit aritmetik ortalama (fiyatları toplayıp işlem sayısına bölmek) yanlış sonuç verir, çünkü her alımda farklı miktar alınmış olabilir. Doğru yöntem, her fiyatı alınan adetle ağırlıklandırmaktır.
Adım Adım Örnek
Bir hisseden önce 100 adet 50 TL'den, fiyat düşünce 100 adet daha 40 TL'den aldınız ve ilk alımda 10 TL komisyon ödediniz:
- Birinci alımın maliyeti: 100 × 50 + 10 = 5.010 TL.
- İkinci alımın maliyeti: 100 × 40 = 4.000 TL.
- Toplam maliyet 9.010 TL, toplam adet 200; ortalama maliyet 45,05 TL.
- Ardından 50 adedi 60 TL'den sattınız: satış geliri 3.000 TL, bu adetlerin maliyeti 50 × 45,05 = 2.252,50 TL, gerçekleşen kâr 747,50 TL.
- Elinizde 150 adet kaldı, maliyeti 6.757,50 TL. Güncel fiyat 55 TL ise değer 8.250 TL, açık pozisyon kârı 1.492,50 TL (%22,09).
Altın ve Döviz Alımlarında Kullanım
Gram altında adet yerine gram, çeyrek altında adet, dövizde ise alınan miktar girilir. Kuyumcu ve bankaların alış ve satış fiyatı arasındaki fark (makas) maliyetinize dolaylı olarak eklenir; kâr/zarar hesabında güncel fiyat olarak satabileceğiniz fiyatı, yani kurumun alış fiyatını kullanmanız daha gerçekçi olur. Altının güncel değeri için altın hesaplama, kur dönüşümleri için döviz çevirici aracını kullanabilirsiniz.
Dikkat Edilecekler
- Bedelsiz sermaye artırımı ve hisse bölünmesinden sonra adetleri ve fiyatları düzeltilmiş hâliyle girin.
- Temettü ödemeleri bu hesapta maliyetten düşülmez; ayrı bir gelir olarak değerlendirin.
- Vergi beyanında kullanılan yöntem (ör. FIFO veya endeksleme) bu araçtaki ağırlıklı ortalamadan farklı olabilir.
- Maliyet düşürmek için yapılan ek alımlar riski artırır; pozisyon büyüklüğünü bütçenize göre sınırlayın.
Sonuçlar bilgi amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Ortalama maliyet nasıl hesaplanır?
Tüm alımların toplam tutarı (adet × fiyat + komisyon) toplam adede bölünür. Örneğin 100 adet 50 TL'den ve 100 adet 40 TL'den alınan bir hissenin ortalama maliyeti 9.000 ÷ 200 = 45 TL'dir.
Satış yapınca ortalama maliyet değişir mi?
Ağırlıklı ortalama yönteminde hayır. Satış, eldeki adedi azaltır; kalan lotların ortalama maliyeti aynı kalır. Satıştan doğan kâr veya zarar, satış fiyatı ile ortalama maliyet arasındaki farka göre ayrıca gerçekleşmiş olur.
Komisyon ortalama maliyete eklenir mi?
Evet. Alım komisyonu maliyetin parçasıdır ve ortalamayı yükseltir. Satış komisyonu ise satış gelirinden düşülür. Komisyon alanına her işlem için ödediğiniz tutarı yazın.
Maliyet düşürmek ne demek?
Elinizdeki varlığın fiyatı ortalama maliyetinizin altına indiğinde ek alım yaparak ortalamayı aşağı çekmeye maliyet düşürmek denir. Bu, zararı ortadan kaldırmaz; yalnızca başa baş fiyatını düşürür ve pozisyon riskinizi artırır.
Altın ve döviz için de kullanılabilir mi?
Evet. Adet alanına gram, çeyrek adedi veya döviz miktarını, birim fiyat alanına aldığınız kuru yazmanız yeterlidir. Hesap mantığı tüm varlıklar için aynıdır.
Kâr/zarar yüzdesi neye göre hesaplanır?
Eldeki adetlerin güncel değeri ile bu adetlerin maliyeti arasındaki fark, maliyete bölünür. Gerçekleşen satış kârı bu yüzdeye dahil edilmez; ayrı satırda gösterilir.
Aracı kurumun gösterdiği maliyetten neden farklı çıkıyor?
Bazı kurumlar FIFO (ilk giren ilk çıkar) yöntemini veya komisyonsuz maliyeti gösterir; bölünme ve bedelsiz sermaye artırımlarında ise adet ve fiyat düzeltilir. Bu durumlarda düzeltilmiş adet ve fiyatı girmelisiniz.